Subnet Hesaplama

IPv4 veya IPv6 adresini CIDR ile yazın (ör. 192.168.1.10/24 ya da 2001:db8::1/64); ağ adresi, netmask, broadcast, ilk ve son kullanılabilir host ile toplam adres sayısı tek ekranda çıkar. IPv6 tarafında broadcast gösterilmez — protokolde böyle bir adres yoktur — onun yerine aralığın büyüklüğü verilir.

Arkadaki hesap her zaman aynıdır: prefix uzunluğu kaç bitin ağ tarafından sabitlendiğini söyler, kalan bitler host’lara kalır. /24’te 24 bit sabittir, geriye 8 bit kalır; yani blokta 2^(32−24) = 256 adres vardır ve bunların 254’ü kullanılabilir. İlk adres ağın kendisi, son adres broadcast’tir. Gerisi ezberlenecek kadar basittir: /25 → 128 adres / 126 host, /26 → 64/62, /27 → 32/30, /28 → 16/14, /29 → 8/6, /30 → 4/2. Çoğu kişinin atladığı nokta bölmenin bir adres maliyeti olmasıdır: bir /24’ü dört /26’ya ayırdığınızda 254 kullanılabilir host 248’e iner, çünkü her yeni subnet kendi ağ ve broadcast adresini ayrı ayrı ayırır.

“Eksi iki” kuralının belgelenmiş istisnası /31’dir. RFC 3021, noktadan-noktaya bağlantılarda /31’in iki adresini de host olarak kullanmaya izin verir; hattın öbür ucunda tek bir cihaz olduğu için broadcast’in yapacak bir işi kalmaz. Ciddi router üreticilerinin tamamı yıllardır destekliyor ve birkaç yüz WAN linki olan bir ağda klasik /30’a göre adres israfını yarıya indiriyor. /32 ise aslında bir subnet değil, tek bir host rotasıdır: loopback arayüzlerinde, anycast VIP’lerin BGP duyurularında ve tek bir makineyi hedefleyen firewall kurallarında bu biçimde karşınıza çıkar.

Bu hesabın pratikte açıldığı yerler: bulut konsolunda bir VPC ya da VLAN oluşturmadan önce boyutlandırma; tedarikçinin verdiği CIDR allowlist’ini okunabilir aralığa açıp beklediğiniz IP’leri gerçekten kapsayıp kapsamadığını doğrulama; birinin /26 yazdığı bir firewall kuralında bunun 32 mi, 64 mü, 128 adres mi olduğunu teyit etme; şube planı için bir /24’ü alt bloklara bölme.

VLSM (değişken uzunluklu subnet) bu aracın proje başına bir kereden fazla açılmasının nedenidir. Bir /16’yı eşit parçalara bölmek yerine her alt ağı gerçek ihtiyacına göre boyutlandırırsınız: 900 cihazlık kullanıcı VLAN’ı için /22, sunucular için /26, DMZ için /29, transit linkler için /31. Buradaki tek katı kural hizalamadır — her subnet kendi doğal sınırında başlamak zorundadır, yani bir /26 ancak .0, .64, .128 veya .192’den başlayabilir. Ağ adresi olmayan bir adres yazdığınızda araç o adresin hangi ağın içine düştüğünü gösterir; hizalama hatasını router’a gitmeden yakalamanın en hızlı yolu budur.

Görür görmez tanınması gereken birkaç blok var. RFC 1918 özel kullanım için 10.0.0.0/8, 172.16.0.0/12 ve 192.168.0.0/16’yı ayırır; en sık yanlış okunan da 172.16 olanıdır, çünkü /12 sadece 172.16.x.x’i değil 172.16.0.0 ile 172.31.255.255 arasının tamamını kapsar. Bunun dışında 100.64.0.0/10 paylaşımlı CGNAT alanıdır ve public IPv4’ü tükenmiş operatörler bu bloktan adres dağıtır; 169.254.0.0/16 link-local’dir ve bir makinede görülmesi neredeyse her zaman DHCP’nin çalışmadığı anlamına gelir; 127.0.0.0/8 loopback, 224.0.0.0/4 ise multicast’tir.

IPv6 matematiği değil alışkanlıkları değiştirir. Broadcast yoktur, işini multicast grupları görür. Alt ağlar pratikte her zaman /64’tür, çünkü SLAAC otomatik adreslemesi 64 bitlik bir arayüz kimliği bekler. Bir siteye tipik olarak /48 tahsis edilir ve bu 65.536 adet /64 demektir; dolayısıyla planı host sayarak değil, /48 ile /64 arasındaki 16 bitte subnet ID dağıtarak yaparsınız — tek bir /64 zaten yaklaşık 18 kentilyon adres taşır ve asla dolmaz. /64’ten uzun prefix’ler geçerlidir ve noktadan-noktaya linklerle loopback’lerde kullanılabilir, ama SLAAC’ı bozarlar; ya bilinçli kullanın ya da hiç kullanmayın.

Bu hesaplayıcının yapmadıkları da net: bir aralığın hâlihazırda kullanımda olup olmadığını kontrol etmez, router’ınıza bağlanmaz ve planın yönlendirilebilir olduğunu doğrulamaz. Yalnızca yazdığınız sayılar üzerinde aritmetik yapar — paket yok, tarama yok, dışarıya sorgu yok. Bu yüzden prodüksiyondaki bir aralığı ya da iç ağınızdaki RFC 1918 bloğunu kaydedilme veya taranma endişesi olmadan yapıştırabilirsiniz. Soru bloğun nasıl bölündüğü değil kime ait olduğuysa, cevap ASN veya WHOIS sorgusundadır.